مروريي بر كتاب آفرينش و انسان

چهارشنبه ، 7 بهمن 1388 ، 23:44 | Array چاپ Array | فرستادن به ایمیل

صدر‌ا صدوقي

كتاب آفرينش و انسان، نوشته‌اي است از نوشته‌هاي ديرين استاد محمدتقي جعفري.

اين كتاب با مباحث نو و شاكله خاص خويش كه نسبت به آن زمان بسي پيشرو مي‌نمود، اساسي را بنيان مي‌نهد كه بعدها مباحث آن در خلال گفتارهاي عميق و پوياي «تفسير و نقد و تحليل مثنوي» و آن‌گاه «ترجمه و تفسير نهج‌البلاغه» قوام مي‌يابد و مكتب فكري خاص و دامنه‌دار مولف را پايه‌گذاري مي‌كند.انديشه در باب انسان و هستي، بي‌گمان جزو ضروريات هر نوع تفكر سالاري است. اين تفكر مي‌تواند فلسفه محض، خلق ادبي، نگارش معنوي و عرفاني و يا پويشي هنري باشد. شايد بتوان گفت: تفاوت هر نوع خلق و پويش با انواع پيش و پس از خود، در اصل به ميزان بهره‌مندي آن از انديشه و هستي و متفاوت بودن آن و مهمتر از همه: نوين و روزآمد بودن آن برمي‌گردد.

به عبارتي، آنچه سبب تمايز محصولات فكري بشري از يكديگر مي‌شود، در اصل، به برداشت آنها از مجموعه آفرينش – كه انسان و هستي در اندرون آن نظام حيات را شكل مي‌دهند – برمي‌گردد و آنچه برخي از تجليات فكري آدميان را به اوجي و الا ارتقا داده و ماندگار مي‌كند، رسيدن به برداشتي نو و گرفتن الهام لطيف است كه در پرتو آن، امور خلق و خالق و مخلوق به شكل ديگر تفسير مي‌شود. كارنامه مشرق زمينيان در اين خصوص پربرگ است، ولي عاري از ديگرگون نگريستن. اين كتاب كم‌حجم، منادي اين حقيقت مي‌تواند باشد كه كه:‌ تمدن و فرهنگ اسلاميان، براي يك بازخيزش انساني و زودآمد، نياز به بازنگري‌هاي مبنايي و اساسي دارد كه از مفاهيم شروع و در مصاديق تداوم مي‌يابد، ولي امر آن تا به بي‌نهايت راه دارد...

مرحوم استاد جعفري در مقدمه اين اثر اين گونه مي‌نويسد: «اينجانب براي عده‌اي از دانشجويان دانشگاه تهران در هر هفته يك شب مباحثي از صول و قوانين اسلامي را تدريس نموده، آن دروس را جمع‌آوري كردم كه به صورت رساله‌هاي كم‌حجمي درآمده است، تا شايد در تشريح و تحليل ايدئولوژي اسلامي مفيد واقع شود. اما ذكر 2 نكته حائز اهميت است:

1- مطالب اين رساله‌ها، تنها نتيجه تتبعات و بررسي‌هاي يك فرد است. بنابراين، گمان نرود در اين رساله و نظاير آن كوچكترين تعدي از حدود ارزش منطقي مطالب صورت گرفته است، بلكه ما به ميزان توان خود، مطالبي چند را مورد بررسي قرار داده، در معرض افكار و انديشه‌هاي جويندگان قرار مي‌دهيم تا براي تشريح و استنباط كامل‌تر در دسترس صاحبان فكر قرار بگيرد.

2- روش ما د راين مباحث اين‌گونه است كه‌ موضوعات مربوط را تا حدودي كه توانايي ما اجازه داده است، از نظر علمي و فلسفي مطرح و بررسي نموده، پس از ديدگاه ايدئولوژي اسلامي مورد بحث قرار داده‌ايم.» با نگاهي به فهرست كتاب، عناويني چون آفرينش از ديدگاه اديان، ظهور جانداران بر روي زمين، هدفمند بودن آفرينش، انسان و عامل محرك تاريخ، روابط اجتماعي با طرح اسلام به چشم مي‌خورند كه ذيل هر كدام مباحث مهم و اساسي چون شروع آفرينش از نظر اسلام، مقايسه قرآن و عهدين آفرينش، علت آفرينش دستگاه هستي، هدف آفرينش انسان با نظر به آفريننده مطلق، تفسير و ارزيابي انسان از نظر انسان، طرح اسلام در خصوص روابط اجتماعي، انسان و خداوند و... مورد مداقه قرار گرفته‌اند. به عنوان مثال مولف فقيه در بحث هدف آفرينش انسان از نظر اسلام اين‌گونه بيان مي‌كند:

«...‌مي‌توان گفت نظر دين اسلام درباره هدف نهايي آفرينش انسان، مشخص‌تر و منطقي‌تر از مكاتب گذشته مي‌باشد. اين هدف، به اختصار عبارت است از: رسيدن به كمال ممكن به واسطه شناخت حقيقي موجود برين و نيايش به مقام شامخ او....»

انسان كه با عنوان «خليفه‌اللهي»‌در روي زمين معرفي شده، مي‌تواند همه حركات و سكنات خود را به عنوان «عبادت» و «پرستش» انجام دهد. بنابراين، كارگر و كارفرما در كارگاه، محصل و استاد در مراكز علم و دانش، نمازگزار و عابد در عبادتگاه، همگي مي‌توانند از كوچكترين حركت عضوي و فكري خود تا بزرگترين فعاليت‌هاي عضوي و فكري را تحت پرستش عالي خداوند متعال درآورند، زيرا تنظيم زندگي مادي فردي و اجتماعي، از دستورات مورد تاكيد خداوندي است...»

- آفرينش و انسان
- محمدتقي جعفري
- موسسه تدوين و نشر آثار علامه جعفري
- 1386/ 2500 تومان