|
یکشنبه, 11 بهمن 1388 ساعت 02:19 |
|
همشهري - رحيم عبدالرحيمزاده: اگر بخواهيم نگاهي منصفانه به جشنواره بيستوهشتم داشته باشيم بايد بگوييم جشنواره امسال با فراز ونشيبها، نقصها و قوتها و نقاط اوج و فرود فراواني روبهرو بوده است.
پس در اين مجال كوتاه سعي خواهيم كرد نگاهي به بخشهاي مختلف جشنواره بيستوهشتم تئاتر و به عبارتي ديگر به اوج و فرودهاي آن داشته باشيم.
از دوره بيستوششم جشنواره يعني از سال1386 جشنواره با گستردگي غيرقابل مهاري روبهرو شد؛ گستردگياي كه تبعات مثبت و منفي فراواني براي جشنواره به همراه داشت و هرچند دو دبير بعدي جشنواره سعي در كوچككردن حجم آن داشتند اما اين كوچككردن نيز تا حدي امكانپذير بود و در نتيجه جشنواره فجر هيبتي عظيم يافت با همان تبعات مثبت و منفي كه ذكر آن رفت.
جشنواره امسال نيز شامل اين گستردگي ميشد و حتي امسال با افزودن بخشهايي جانبي چون بازار تئاتر ايران اين گستردگي بيش از پيش خود را نشان داد پس ما نيز به ناچار با همان گستردگي به سراغ بخشهاي مختلف جشنواره خواهيم رفت.
بخش بينالملل
بخش مسابقه بينالملل جشنواره بيستوهشتم را ميتوان يكي از بحثبرانگيزترين و در همان حال ضعيفترين بخشهاي جشنواره دانست و بهرغم تلاش زياد مسئولان برگزاري براي هرچه پربارتر كردن اين بخش كه به نوعي بخش اصلي جشنواره نيز محسوب ميشود، مسابقه بينالملل جشنواره نتوانست انتظارات مخاطبان خود را برآورده كند و اين، بالاخص در آثار خارجي جشنواره بيش از پيش خود را نشان داد و اگر آثار ايراني حاضر در اين بخش تا حدودي توقعات مخاطب را برآوردند اما آثار خارجي موفق به ايجاد ارتباط با مخاطبان ايراني نشدند و اين حسرت را در دل اهالي تئاتر بر جاي گذاشت كه اگر اين همه هزينهاي كه براي حضور اين گروهها گذاشته شده است در راه مشكلات بنيادين تئاتر ايران صرف ميشد آيا نتيجهاي به مراتب بهتر به بار نميآورد.
حتي در اين بخش شاهد حضور گروههاي موفقي كه طي چند سال گذشته در ايران حضور داشتند نبوديم كه از جمله گروههايي كه جاي خالي آنها بهشدت حس ميشد ميتوان به پاول ژكوتاك لهستاني و گروهش اشاره كرد.
دست آخر نيز در بخش بينالملل جشنواره هيچ نام و چهره برجستهاي كه علاقهمندان به تئاتر را به سوي خود بخواند وجود نداشت و پيتر بروك نيز با حرفوحديثهاي فراوان به جشنواره نيامد تا جشنواره خالي از چهرههاي برجسته بينالمللي باشد.
اين نكات را ميتوان به ديگر بخشهاي بينالملل جشنواره از جمله تئاتر ملل، ويژه كشورهاي آمريكاي لاتين و عضو اكو و همچنين بخش ميهمان بينالملل نيز تعميم داد كه در اين ميان بيشترين آسيبها متعلق به بخش تئاتر ملل بود و شاهد آثار ضعيفي در اين بخش بوديم كه از جمله آنها ميتوان به اثر بيكيفيت و سطح پاييني چون «هفت عليه تب» از كلمبيا اشاره كرد.
تئاتر شهرستان
از مظلومترين بخشهايي كه همواره بهرغم وعدهها و شعارها در جشنواره تئاتر فجر ناديده ميماند ميتوان به سه بخش مرور تئاتر شهرستان، چشمانداز تئاتر شهرستان و همچنين جشنواره جشنوارهها اشاره كرد كه بخش عمده آن را آثار شهرستاني تشكيل ميدهد.
در واقع ميتوان گفت از زماني كه آثار شهرستاني از بخش مسابقه كنار رفتند گروههاي شهرستاني جشنواره هم به حاشيه رفتند و ديگر هرگز از دل جشنواره تئاتر فجر چهرههاي
با استعداد شهرستاني همچون اميررضا كوهستاني و بسياري ديگر بيرون نيامدند.
از ديگر عواملي كه باعث ميشود آثار شهرستاني هرچه بيشتر به حاشيه رفته و ديده نشوند تخصيص سالنهاي كوچك و كمتماشاگر به آثار شهرستاني است و كمتر مجموعههاي پرتماشاگري چون تئاتر شهر به اين آثار اختصاص مييابد. از سوي ديگر گروههاي شهرستاني با بيمهري رسانهها نيز مواجه ميشوند.
تجربههاي نو
يكي از جذابترين بخشهايي كه چندسالي است به جشنواره تئاتر فجر اضافه شدهاست و مجالي براي ديدهشدن جوانان و چهرههاي نوجو و تجربهگراي تئاتري است بخش تجربههاي نو است و در واقع ميتوان يكي از موفقترين بخشهاي جشنواره بيستوهشتم را بخش تجربههاي نو ناميد؛ بخشي كه قابلقبولترين اجراهاي جشنواره را نيز در خود جاي داده بود و در مقايسه با دورههاي پيشين جشنواره ميتوان گفت آثار اين بخش يكدستتر، هماهنگتر و تجربيتر انتخاب شده بودند.
چشمانداز تئاتر
با نگاهي به آثار اين بخش نميتوان چشمانداز چندان روشني را براي تئاتر ايران در سال آينده متصور شد چرا كه با مرور برنامههاي اين بخش و تجربياتي كه از اين نويسندگان و كارگردانها در سالهاي گذشته ديدهايم همچنين با مروري كوتاه برخلاصه آثار و ايدههايي كه براي اين آثار به كار رفته است ميتوان حدس زد كه تئاتر ايران سال چندان خوبي در پيش نخواهد داشت. و البته با ديدن اين آثار در جشنواره اين ظن به يقين بدل شد.
البته ناگفته پيداست كه اين قضاوت نه به معني قضاوتي مطلق كه همه آثار را در برگيرد بلكه برآيند كلي اين بخش از جشنواره است كه از انگيزههاي ما براي تماشاي آثار، بيش از پيش ميكاهد.
راديو تئاتر
از ديگر بخشهايي كه مخاطبان خاص خود و همچنين جذابيتهاي خاص خود را دارد ميتوان به بخش راديو تئاتر اشاره كرد اما اين بخش بهرغم تمام جذابيتهايش با 2 ايراد عمده مواجه است. نخست با نگاهي به اسامي نويسندگان و كارگردانها متوجه حضور چندساله اين چهرهها در بخش راديو تئاتر جشنواره ميشويم؛ همان چهرههايي كه در واحد نمايش راديو حضور دارند و انگار قرار نيست جشنواره فجر چهرههاي جوان و مستعد اين بخش را به جامعه نمايشگران راديويي معرفي كند.
مشكل دوم اين بخش به زمانبندي آن بازميگردد. ساعت شلوغ 18عصر براي اجراي اين آثار انتخاب شده است و اگر مخاطبي مشتاق حضور در يك راديو تئاتر باشد عملا تمامي اجراهاي صحنهاي را از دست ميدهد.
شايد با قراردادن اين بخش در ساعتي متفاوت همچون صبحها ،مخاطبان بيشتري ميتوانستند با اين رسانه نمايش موثر آشنا و مواجه شوند.
تئاتر خياباني
بخش تئاتر خياباني همواره از بخشهاي پرتماشاگر جشنواره است اما به دليل عدم درك صحيح نمايشگران خياباني ما از اين ژانر پرطرفدار، همواره اين مخاطبان ناكام ميمانند. مقايسهاي گذرا ميان آثار خياباني ايراني و خارجي حاضر در جشنواره اين شكاف را بيش از پيش در مقابل ما جلوهگر ميسازد.
شايد اگر مسئولين به جاي هزينههايي كه براي افزايش تعداد گروههاي اين بخش و جشنوارههاي ريزودرشت خياباني متقبل ميشوند كمي در حوزهآموزش و پژوهش در اين حوزه سرمايهگذاري ميكردند امروز هم مخاطبان ما و هم تئاتر ما بيشتر ميتوانست از ثمرات تئاتر خياباني بهرهمند شود.
با اين حال جشنواره تئاتر فجر با تمام كاستيها و نقاط قوتش امشب برندگان خود را ميشناسد، اما آنچه مهم است نقد دقيق و به دور از شتابزدگي جشنواره است تا خوشبينانه اميدوار باشيم كه دبير آينده در فكر رفع كاستيها و برجستهكردن نقاط قوت آن باشد.
|
